Edebiyatın Gamlı Prensesi Tezer Özlü
‘Geceleri anneme sokulunca hem soğuktan korunuyorum hem de yalnızlıktan.’
Hayatı kendine dert edinmiştir Tezer Özlü. Bu derdi iliklerine kadar hissetmiştir. Kelimeleriyle içindeki farklı ruhu bizimle buluşturmayı başarmıştır.
Herkesin hayatında düşündüğü ama dile getiremediği cümlelerin toplamıdır Tezer Özlü’nün yaşamı. Edebiyat dünyasının büyüsü onu etkisi altına almış; Svevo, Pavese, Kafka onu en çok etkileyen yazarlardan olmuştur. Bu yazarlarla sadece kitapları aracılığıyla buluşmayı yetersiz bulmuş; her bir sanatçının izini sürmek için seyahate çıkmıştır. Pavese’nin izini sürmek için çıktığı yolculukta ise onu mutluluğa boğan bir bilgiye ulaşmıştır:
‘Pavese’nin doğduğu gün doğduğumu şaşarak öğreniyorum: 9 Eylül. Ben gece yarısından sonra. Ama Anadolu’da gece yarısı geçtiğinde, Stefano Belbo’da henüz belki de gece yarısı olmamıştı. Aynı gün, aynı yıl değilse de.’
Özgür bir ruha sahiptir Tezer Özlü. Hep bir arayışın içindedir. Küçükken ablası ile uzun yürüyüşler yapmıştır. Bu yürüyüşlerin sebebini ‘Kalıplardan kaçmak için gidiyorum. Gitmekten yılmayacağım. Kentlere gitmek, kocalara gitmek, geri dönmek, ülkelere gitmek, tımarhaneye gitmek, gene gitmek, gene gelmek, hiçbir şey yıldırmayacak beni’ şeklinde açıklayacaktır.
Herhangi bir yere ya da kişiye aitmiş hissi taşımamaktadır. Belki de bu yüzden nereli olduğu sorulduğunda daima ‘Hiçbir yerliyim’ cevabını vermiştir. Yine aynı sebeple genç yaşında Avrupa seyahatine çıkmıştır. Bu seyahatin son durağı Paris’te ilk aşkı tiyatrocu ve yazar Güner Sümer’le tanışmıştır. Güner Sümer’le aşkları tam da Tezer Özlü’nün imge dünyasına uygun bir şekilde epey yağmurlu bir günde sığındığı bir kafeye Güner Sümer’in gelmesiyle romantik bir şekilde başlamıştır. 1964 yılında evlenen çift evliliklerini Ankara’da sürdürmüştür. Güner Sümer, Ankara Sanat Tiyatrosunda çalışmış; Tezer Özlü’de Ingmar Bergman, Kafka, Heinrich Böll gibi birçok yazarı Türkçe edebiyatına kazandırmıştır.
Evliliklerinin ilk yılları oldukça iyi gitmesine rağmen ruhunun sesini dinleyen Tezer Özlü, bu evlilikte aradığını bulamadığını fark etmiştir. İlişkileri oldukça çalkantılı bir haldeyken Tezer Özlü’ye manik-depresif tanısının koyulmasıyla kopma noktasına gelmiştir. Tedavisi sürdüğü dönemde de çiftin evlilikleri noktalanmıştır.
1968’te boşanmalarının ardından Tezer Özlü İstanbul’a taşınmıştır. 1967-1972 yılları tedavisinin yoğunluk kazandığı bir dönemdir. Bu tarihlerde birçok kez psikiyatri kliğine yatırılmış ve elektroşokla tedavi edilmek istenmiştir.
Maalesef ki ruhu naif bu kadın, intihar girişiminde bulunmuştur. Hem de birçok kez.
Tezer Özlü, çocukluğundan başlayarak yaşadığı her şeyi ve klinik günlerini 1980 yılında çıkardığı ilk romanı ‘Çocukluğun Soğuk Geceleri’ kitabında açıkça ortaya koymuştur. Ölüme ne denli yakın olduğunu da bu kitapta dile getirmiştir: ‘Gece gündüz kendimi öldürmeyi düşünüyorum. Bunun belli bir nedeni yok. Yaşansa da olur yaşanmasa da. Bir kaygı yalnız. Beni, kendimi öldürmeye iten bir kaygı. Karanlık bir gecenin geç vaktinde kalkıyorum. Herkes her geceki uykusunu uyuyor. Ev soğuk. Çok sessiz davranmaya özen gösteriyorum. Günlerdir biriktirdiğim ilaçları avuç avuç yutuyorum. Kusmamak için üzerine reçelli ekmek yiyorum. Genç bir kızım. Ölü gövdemin güzel gözükmesi için gün boyu hazırlıklar yapıyorum. Sanki güzel ölü bir gövdeyle öç almak istediğim insanlar var.’
Bu satırlardan da anlaşıldığı gibi Tezer Özlü, ‘Çocukluğun Soğuk Geceleri’ romanında deliliğin sınırlarında dolaştığı ruh halini bize başarıyla sunmuştur. Ancak bunu anlatma nedenlerinden biri de şüphesiz onu okuyanların da bu durumla yüzleşmesini istemesidir: ‘Bu kitapta bir şoku anlatmak istedim. On bir yaşındaki bir T